Sedasiyadan və prosedurdan əvvəl pediatrik qiymətləndirmə

Uzm. Dr. Nərmin Quluzadənin qəbuluna bir gün bronxial astma ilə izlənən balaca pasiyent gəldi. Yay mövsümünü rahat və şikayətsiz keçirmişdi, qarşıda isə sedasiya altında stomatoloji müalicə gözləyirdi. Məhz buna görə ondan əvvəl ümumi pediatrik müayinə aparıldı. Bu xidmətin mahiyyəti də budur: istənilən müdaxilədən əvvəl uşağın ona hazır olub-olmadığını qiymətləndirmək və riskləri əvvəlcədən azaltmaq.

Niyə sedasiyadan əvvəl pediatr müayinəsi vacibdir?

Sedasiya (dərmanla yaradılan, nəzarət altında aparılan yuxululuq vəziyyəti) uşağın stomatoloji müalicə, bəzi görüntüləmə müayinələri və ya digər prosedurlar zamanı sakit qalmasına imkan verir. Lakin sedasiya üçün istifadə olunan dərmanlar tənəffüsə və tənəffüs yollarının qoruyucu reflekslərinə təsir edə bilər. Uşaqlarda tənəffüs yolları böyüklərə nisbətən dar olduğundan, hətta yüngül iltihab da prosedur zamanı tənəffüs çətinliyi riskini artırır. Üstəlik, soyuqdəymə keçəndən sonra da tənəffüs yollarının həssaslığı bir müddət davam edə bilər — buna görə yalnız bu günkü vəziyyət deyil, son həftələrdə keçirilmiş xəstəliklər də nəzərə alınır.

Xüsusilə astma kimi xroniki tənəffüs yolu həssaslığı olan uşaqlarda ağciyərlərin, tənəffüs yollarının və ümumi sağlamlıq vəziyyətinin əvvəlcədən qiymətləndirilməsi prosedur zamanı tənəffüs fəsadları riskini azaltmağa kömək edir.

Müayinədə nələr yoxlanılır?

Ətraflı sorğu. Xroniki xəstəliklər, astmanın son kəskinləşməsi və istifadə olunan inhalyatorlar, son həftələrdə keçirilmiş infeksiyalar, dərman və digər allergiyalar, əvvəlki sedasiya və ya anesteziya təcrübəsi, ailədə anesteziya ilə bağlı problemlər, yuxuda xoruldama və nəfəs fasilələri soruşulur.

Fiziki müayinə. Ağciyərlər diqqətlə dinlənilir, nəfəs sayı və tənəffüs işi qiymətləndirilir. Boğaz, badamcıqlar, burun tənəffüsü və ürək yoxlanılır. Uşağın çəkisi mütləq ölçülür, çünki sedasiya üçün dərmanların dozası çəkiyə görə hesablanır.

Əlavə müayinələr. Uşağın vəziyyətinə görə lazım olduqda analiz və ya dar ixtisaslı mütəxəssis rəyi təyin edilir.

Müayinənin sonunda valideynə uşağın prosedura hazır olub-olmadığı, yoxsa proseduru bir müddət təxirə salmağın daha təhlükəsiz olduğu aydın izah edilir.

Astmalı uşaqlar üçün xüsusi diqqət

• Proseduru astmanın nəzarətdə olduğu, şikayətsiz dövrə planlamaq ən doğru seçimdir.
• Gündəlik inhalyatorları özbaşına dayandırmayın; prosedur gününə onları özünüzlə gətirin və necə istifadə olunacağını həkimlə əvvəlcədən dəqiqləşdirin.
• Son günlərdə gecə öskürəyi, xırıltı və ya inhalyatora ehtiyacın artması varsa, mütləq həkimə bildirin.
• Uşağı siqaret tüstüsündən, o cümlədən paltara və əşyalara hopan “üçüncü əl” tüstüdən qoruyun — o, astmanın kəskinləşməsinə səbəb ola bilər.

Valideyn üçün praktik tövsiyələr

Prosedurdan əvvəl aclıq müddəti barədə sedasiyanı aparacaq komandanın göstərişinə dəqiq əməl edin. Uşaqla prosedur barədə yaşına uyğun, sakit tonla danışın; sevdiyi oyuncaq və ya kitab ona təhlükəsizlik hissi verəcək.

Dr. Quluzadə 5 il ərzində K. Fərəcova adına Elmi-Tədqiqat Pediatriya İnstitutunun anesteziologiya, intensiv terapiya və reanimasiya şöbəsində neonatoloq kimi çalışıb və uşaqlarda qabaqcıl həyat dəstəyi (ÇİYAD) üzrə təlimçi proqramını tamamlayıb. Bu təcrübə tənəffüs yolları ilə bağlı riskləri əvvəlcədən görməyə kömək edir.