Üçüncü əl tüstü nədir və balkonda siqaret çəkmək uşağı qoruyurmu?
Siqaret tüstüsü havada itmir: paltara, saça, dəriyə, pərdə və xalçalara hopur. Uşaq isə bu zəhərli maddələrlə hər gün təmasda olur.
Bir çox valideyn düşünür ki, balkonda, mətbəxdə və ya uşaq olmayan otaqda siqaret çəkməklə övladını qoruyur. Təəssüf ki, belə deyil. Uzm. Dr. Nərmin Quluzadə xəbərdarlıq edir: “Siz çəkirsiniz, bədəlini övladınız ödəyir.” Siqaretin tüstüsü yalnız havada qalmır — o, paltarınıza, saçınıza, dərinizə, evdəki pərdə və xalçalara hopur. Övladınızı qucaqladığınızda və ya o, evdə oynayarkən həmin zəhərli maddələrlə birbaşa təmasda olur. Bunu üçüncü əl tüstü adlandırırlar.
İkinci və üçüncü əl tüstü nədir?
- İkinci əl (passiv) tüstü — siqaret çəkən şəxsin nəfəsindən və yanan siqaretdən havaya yayılan tüstüdür. Eyni otaqda, avtomobildə və ya qapısı açıq qonşu otaqda olan uşaq onu birbaşa udur.
- Üçüncü əl tüstü — tüstü dağıldıqdan sonra səthlərdə qalan zərərli maddələrdir. Onlar geyimə, saça, dəriyə, mebelə, oyuncaqlara, avtomobil oturacaqlarına çökür və uzun müddət orada qalır.
Qoxunun hiss olunmaması tüstünün getdiyini göstərmir.
Niyə uşaqlar daha çox zərər görür?
- Uşaqlar daha tez-tez nəfəs alır, ona görə bədən çəkisinə nisbətən daha çox zərərli maddə udurlar.
- Körpələr yerdə sürünür, oyuncaqları və əllərini ağzına aparır — xalçaya və əşyalara çökmüş maddələr beləcə orqanizmə keçir.
- Valideyn qucaqlayanda uşağın üzü çox vaxt paltara və saça sıxılır.
- Uşağın tənəffüs yolları və immun sistemi hələ inkişaf edir.
Tüstü uşağın sağlamlığına necə təsir edir?
Dr. Quluzadə qeyd edir ki, siqaret tüstüsünə məruz qalan uşaqlarda aşağıdakılar daha çox müşahidə olunur:
- tez-tez təkrarlanan yuxarı tənəffüs yolu infeksiyaları;
- bronxit və pnevmoniya riski;
- xroniki öskürək;
- astmanın yaranması və ya kəskinləşməsi.
Bundan əlavə, tüstü orta qulaq iltihabının daha tez-tez təkrarlanması ilə də əlaqələndirilir. Körpələrdə isə tüstüyə məruz qalma ani körpə ölümü sindromu riskini artıran amillərdən biri kimi qəbul olunur. Əgər uşağınız tez-tez xəstələnirsə, öskürəyi uzun çəkirsə, evdəki havanın təmizliyi ilk soruşulmalı suallardan biridir.
Uşağı tüstüdən necə qorumaq olar?
Ən effektiv qorunma — tamamilə tüstüsüz mühitdir. Praktik addımlar:
- evdə və avtomobildə heç vaxt siqaret çəkməyin — pəncərə açıq olsa belə;
- qonaqlardan da evdə siqaret çəkməməyi xahiş edin;
- çöldə çəkirsinizsə, ayrıca üst geyim istifadə edin və uşağa yaxınlaşmazdan əvvəl onu çıxarın;
- uşağı qucağa almazdan əvvəl əl və üzünüzü yuyun;
- dayə, nənə-baba və uşağa baxan digər şəxslərlə də bu qaydaları razılaşdırın;
- uşağın vaxt keçirdiyi yerlərin (bağça, qonaq evləri) tüstüsüz olmasına diqqət edin.
Elektron siqaret, qızdırılan tütün məhsulları və qəlyan da “təhlükəsiz alternativ” deyil: onların buxarında da nikotin və digər zərərli maddələr olur. Elektron siqaret mayelərini isə həmişə uşağın əli çatmayan yerdə saxlayın.
💡 Ən yaxşı qərar
Siqareti tərgitmək həm sizin, həm də övladınızın sağlamlığı üçün ən faydalı addımdır. Bu yolda tək olmaq məcburiyyətində deyilsiniz — həkiminizdən dəstək istəyin.
Evdə qalan tüstü izlərini necə azaltmaq olar?
Üçüncü əl tüstünün hissəcikləri pərdələrdə, xalçalarda, yumşaq mebeldə və avtomobil oturacaqlarında aylarla qala bilər. Əgər evdə və ya avtomobildə əvvəllər siqaret çəkilibsə:
- pərdələri, örtükləri, yumşaq oyuncaqları yuyun;
- divarları, mebeli və uşağın oynadığı səthləri nəm əski ilə silin;
- avtomobilin salonunu və uşaq oturacağını təmizləyin.
Təmizlik izləri azaldır, amma problemi tam həll etmir: tüstü yenidən gəldikcə izlər də yenidən yığılır. Ona görə əsas addım evdə və avtomobildə siqaret çəkməyi tamamilə dayandırmaqdır.
Hamiləlik dövründə də tüstüdən — həm aktiv, həm passiv — uzaq durmaq vacibdir, çünki o, körpənin bətndaxili inkişafına mənfi təsir göstərə bilər.
Nə vaxt həkimə müraciət etməli?
⚠️ Pediatra müraciət edin, əgər uşaqda:
- öskürək bir neçə həftədən çox davam edir və ya gecələr güclənir;
- xırıltılı, fit səsli nəfəs alma təkrarlanır;
- tənəffüs yolu infeksiyaları tez-tez təkrarlanır.
Dərhal təcili yardıma (103) zəng edin, əgər uşaq çətinliklə nəfəs alır, nəfəs alarkən qabırğaarası nahiyə içəri batır, dodaq ətrafında göyərmə var və ya uşaq danışmaqda, əmməkdə çətinlik çəkir.
Uzun sürən öskürək haqqında ətraflı məlumatı uşaqlarda öskürək yazısında tapa bilərsiniz.
Övladınızın sağlam gələcəyi üçün onlara zəhərli deyil, təmiz bir mühit bəxş edin. — Dr. Quluzadə
Qısa sual-cavab
Pəncərəni açıb siqaret çəkmək kifayətdirmi?
Xeyr. Havalandırma qoxunu azaltsa da, tüstünün zərərli hissəcikləri otaqda qalır və səthlərə çökür. Uşaq üçün yeganə təhlükəsiz ev tüstüsüz evdir.
Elektron siqaret və qızdırılan tütün uşaq üçün zərərsizdirmi?
Xeyr. Onların buxarında da nikotin və digər zərərli maddələr olur. Elektron siqaret mayeləri isə uşaq üçün zəhərlənmə mənbəyidir, ona görə əlçatmaz yerdə saxlanmalıdır.
Siqareti tərgitməyə hələ hazır deyiləmsə, nə edə bilərəm?
Evdə və avtomobildə heç vaxt çəkməyin. Çöldə çəkdikdən sonra üst geyimi dəyişin, əl və üzünüzü yuyun. Eyni zamanda siqareti tərgitmək üçün həkiminizdən dəstək istəyin — bu, ailənizə edə biləcəyiniz ən dəyərli hədiyyədir.
Bu məqalə maarifləndirmə məqsədi daşıyır və həkim müayinəsini əvəz etmir. Övladınızın vəziyyəti ilə bağlı qərarı pediatrınızla birlikdə verin. Təcili hallarda 103 nömrəsinə zəng edin.
