Peyvəndlər niyə vacibdir və nə dərəcədə təhlükəsizdir?
Peyvənd sadəcə bir iynə deyil, uşağınızın sağlam gələcəyidir. Bəzi xəstəliklərin müalicəsi yoxdur — yalnız profilaktikası var.
Peyvəndlər uşağı müalicəsi olmayan və ya ağır, ömürlük fəsad verə bilən xəstəliklərdən qoruyur. Peyvənd zamanı orqanizmə mikroorqanizmin zərərsizləşdirilmiş forması və ya onun bir hissəsi yeridilir. Uşağın immun sistemi onu “tanıyır”, yadda saxlayır və əsl xəstəliklə qarşılaşanda hazır olur. Uzm. Dr. Nərmin Quluzadənin sözləri ilə: peyvənd sadəcə bir iynə deyil, uşağınızın sağlam gələcəyidir.
Peyvənd necə işləyir?
İmmun sistem yeni mikrobla ilk dəfə qarşılaşanda ona qarşı müdafiə qurmaq üçün vaxt lazımdır. Ağır xəstəliklərdə isə bu vaxt uşaq üçün təhlükəli ola bilər. Peyvənd bu “ilk tanışlığı” xəstəlik olmadan, təhlükəsiz şəkildə təmin edir:
- peyvəndin tərkibində mikrobun zəiflədilmiş, inaktivləşdirilmiş (öldürülmüş) forması və ya yalnız onun bir hissəsi olur;
- orqanizm buna cavab olaraq anticisimlər hazırlayır və bu tanışlığı “yaddaşında” saxlayır;
- sonradan əsl mikrob daxil olduqda immun sistem onu tez tanıyır, xəstəliyin qarşısını alır və ya onu xeyli yüngülləşdirir.
Bəzi peyvəndlər güclü və uzunmüddətli qorunma üçün bir neçə doza tələb edir. Buna görə təqvimdəki dozaların hamısını vaxtında tamamlamaq vacibdir.
Peyvənd hansı xəstəliklərdən qoruyur?
Bir çox valideyn peyvənddən çəkinir. Lakin unutmaq olmaz ki, bəzi xəstəliklərin müalicəsi yoxdur — yalnız profilaktikası var. Dr. Quluzadə peyvəndin qarşısını aldığı ağır xəstəliklərdən xüsusilə bunları xatırladır:
- Göy öskürək — tutmalarla gələn, həftələrlə davam edən öskürək. Körpələrdə nəfəsin dayanmasına və pnevmoniyaya səbəb ola bilər.
- Difteriya — boğazda pərdə əmələ gətirərək tənəffüs yollarını daralda bilən ağır infeksiya. Onun toksini ürəyə və sinirlərə də təsir edir.
- Poliomielit (uşaq iflici) — qalıcı fəsadlara və ömürlük iflicə yol aça bilər. Ətraflı: poliomielit peyvəndi niyə lazımdır.
Qızılca, məxmərək, tetanus kimi xəstəliklərdən də peyvəndlə qorunmaq mümkündür. Valideynlər çox vaxt suçiçəyi, rotavirus və mövsümi qrip peyvəndləri barədə də soruşur — onların uşağınız üçün vaxtını pediatrla müzakirə edə bilərsiniz.
Peyvəndlər təhlükəlidirmi?
Xeyr. Peyvəndlər uşaqların immunitetini gücləndirərək onları ağır fəsadlardan qoruyur. İstifadəyə buraxılmazdan əvvəl hər peyvənd uzun, çoxmərhələli sınaqlardan keçir, sonra da onun təhlükəsizliyi daim izlənilir.
Peyvənddən sonra bəzi yüngül reaksiyalar gözləniləndir və adətən 1–2 günə özü keçir:
- iynə yerində qızartı, şişkinlik və ağrı;
- yüngül hərarət;
- qısamüddətli narahatlıq, yuxululuq və ya iştahsızlıq.
Ciddi allergik reaksiyalar çox nadirdir və adətən peyvənddən qısa müddət sonra baş verir. Buna görə peyvənddən sonra bir müddət tibb müəssisəsində gözləmək tövsiyə olunur. Peyvənddən əvvəl isə pediatr uşağı müayinə edir, allergiyalar və əvvəlki reaksiyalar barədə soruşur.
Kollektiv qorunma: təkcə sizin uşağınız üçün deyil
İmmunizasiya təkcə bir uşağı deyil, bütün cəmiyyəti xəstəliklərin yayılmasından sığortalayır. Uşaqların çoxu peyvənd olunduqda mikrob bir insandan digərinə asanlıqla keçə bilmir. Bu “qalxan” peyvənd ala bilməyənləri də qoruyur:
- hələ peyvənd yaşına çatmamış yenidoğulmuşları;
- immun çatışmazlığı olan və ya immuniteti zəiflədən müalicə alan uşaqları;
- tibbi səbəbdən bəzi peyvəndləri ala bilməyən uşaqları.
Peyvəndləmə səviyyəsi aşağı düşəndə isə unudulmuş xəstəliklər yenidən geri qayıda bilir.
Ən çox eşidilən miflər
“Bu xəstəliklər artıq yoxdur.” Onlar az görünür, çünki uşaqlar peyvənd olunur. Dünyanın bir çox yerində isə təhlükə hələ də qalır, sərhədlər açıqdır.
“Çox peyvənd immuniteti yorur.” Uşağın immun sistemi hər gün saysız-hesabsız mikroorqanizmlə qarşılaşır. Təqvimdəki peyvəndlər bu yükü nəzərəçarpacaq dərəcədə artırmır.
“Peyvənd autizmə səbəb olur.” Bu iddia doğru deyil: milyonlarla uşağı əhatə edən geniş elmi araşdırmalar peyvəndlə autizm arasında əlaqə olmadığını göstərib.
“Xəstəliyi keçirmək daha yaxşı immunitet verir.” Bunun qiyməti iflic, pnevmoniya, beyin iltihabı kimi ağır fəsadlar ola bilər. Peyvənd isə qorunmanı xəstələnmədən qazandırır.
“Burnu azca axırsa, peyvənd olmaz.” Yüngül soyuqdəymə çox vaxt peyvəndə mane olmur. Yüksək hərarətdə və ya orta-ağır xəstəlikdə isə peyvənd adətən təxirə salınır. Qərarı müayinədən sonra pediatr verir.
💡 Peyvənd kartını qoruyun
Kartın şəklini telefonunuzda saxlayın və hər pediatr qəbuluna özünüzlə gətirin. Buraxılmış doza varsa, pediatr uşağın yaşına uyğun tamamlama planı qurur. Ətraflı: peyvənd məsləhəti.
Nə vaxt həkimə müraciət etməli?
⚠️ Peyvənddən sonra gecikmədən həkimə müraciət edin, əgər:
- nəfəs darlığı, xırıltı, üzdə, dodaqlarda və ya boğazda şişkinlik, bütün bədəndə səpgi yaranıbsa — dərhal 103-ə zəng edin;
- qıcolma, kəskin süstlük varsa və ya uşağı oyatmaq çətindirsə — dərhal 103-ə zəng edin;
- uşaq saatlarla, heç cür sakitləşmədən ağlayırsa;
- hərarət çox yüksəkdirsə və ya iki gündən artıq davam edirsə;
- iynə yerindəki qızartı və şişkinlik günlər keçdikcə azalmır, əksinə böyüyürsə.
Peyvəndlər sağlam gələcəyə atılan mühüm addımdır. Körpənizin sağlamlığı sizin əlinizdədir. — Dr. Quluzadə
Qısa sual-cavab
Peyvənddən sonra hərarət normaldırmı?
Bəli, yüngül hərarət, iynə yerində qızartı və qısamüddətli narahatlıq tez-tez rast gəlinən reaksiyalardır və adətən 1–2 günə keçir. Hərarət çox yüksəkdirsə, uzun sürürsə və ya uşaq süst görünürsə, pediatra müraciət edin.
Bir gündə bir neçə peyvənd vurmaq təhlükəlidirmi?
Xeyr. Təqvimdəki peyvəndlərin eyni gündə vurulması araşdırılıb və təhlükəsiz hesab olunur. Bu, uşağın qorunmasını gecikdirmədən təmin etməyə kömək edir.
Peyvənd vaxtını buraxmışıqsa, nə etməli?
Narahat olmayın, amma gecikdirməyin. Peyvənd kartı ilə pediatra müraciət edin: çox vaxt seriya yenidən başlanmır, qalan dozalar üçün uşağın yaşına uyğun plan qurulur.
Bu məqalə maarifləndirmə məqsədi daşıyır və həkim müayinəsini əvəz etmir. Övladınızın vəziyyəti ilə bağlı qərarı pediatrınızla birlikdə verin. Təcili hallarda 103 nömrəsinə zəng edin.
