Uşaqlarda qızdırma: valideynlərin ən çox etdiyi 5 səhv
Qızdırma xəstəlik deyil, orqanizmin infeksiyaya qarşı mübarizəsinin əlamətidir. Onu düzgün idarə etmək üçün ən çox edilən səhvləri bilmək vacibdir.
Qızdırma xəstəlik deyil — orqanizmin infeksiyaya qarşı mübarizə apardığının əlamətidir. Uzm. Dr. Nərmin Quluzadə xəbərdarlıq edir ki, qızdırma zamanı edilən səhvlər — həkimsiz antibiotik vermək, uşağı həddindən artıq bürümək, maye verməyi unutmaq, dərmanın dozasını özbaşına artırmaq — ciddi fəsadlara yol aça bilər. Evdə əsas vəzifəniz uşağın rahatlığını təmin etmək, ona bol maye vermək və ümumi vəziyyətini izləməkdir. 3 aydan kiçik körpədə 38 °C və yuxarı hərarət isə həmişə təcili haldır.
Qızdırma nə vaxt “qızdırma” sayılır?
Uşaqlarda bədən hərarəti 38 °C və yuxarı olduqda qızdırma hesab olunur. Hərarəti rəqəmsal termometrlə ölçün: əli alına qoymaq dəqiq məlumat vermir. Civəli termometr sınarsa zəhərlənmə riski yaradır, ona görə uşaqlar üçün tövsiyə edilmir.
Ən vacib qayda: termometrdəki rəqəmdən çox uşağın özünə baxın. Hərarəti yüksək olsa da oynayan, su içən uşaq çox vaxt hərarəti daha aşağı olan, amma süst, solğun və içməkdən imtina edən uşaqdan daha az narahatlıq yaradır.
Qızdırma zamanı ən çox edilən 5 səhv
1. Həkim məsləhəti olmadan antibiotik vermək
Antibiotiklər virus infeksiyalarına təsir etmir, uşaqlarda qızdırmanın isə çoxu viruslarla bağlıdır. Lazımsız antibiotik ishal, allergik reaksiya kimi yan təsirlər yaradır və bakteriyaların dərmana davamlılığına (rezistentliyə) səbəb olur. Nəticədə həqiqətən lazım olduqda dərman təsir etməyə bilər.
2. Uşağı həddindən artıq bürümək
“Tərləsin, qızdırması düşsün” deyə uşağı qalın yorğana bükmək bədən hərarətinin daha da yüksəlməsinə səbəb ola bilər. Uşağa yüngül, pambıq paltar geyindirin, otağı sərin və havadar saxlayın. Uşaq titrəyirsə, onu nazik örtüklə örtmək kifayətdir.
3. Maye qəbulunu unutmaq
Qızdırma zamanı orqanizm tər və tez nəfəsalma ilə çoxlu maye itirir. Uşağa tez-tez su, çay və digər mayelər təklif edin. Körpəni daha tez-tez əmizdirin və ya qarışıqla qidalandırın. Az-az, amma tez-tez içmək uşaq üçün daha asandır.
4. Dərmanın dozasını özbaşına artırmaq
Qızdırma tez düşmədikdə dozanı artırmaq və ya dərmanı tez-tez vermək zəhərlənməyə səbəb ola bilər. Qızdırmasalıcının dozası uşağın çəkisinə görə hesablanır və həkimlə dəqiqləşdirilməlidir. Fərqli dərmanları həkim məsləhəti olmadan növbə ilə verməyin. İbuprofen 6 aydan kiçik körpələrə verilmir, aspirin isə uşaqlara ümumiyyətlə verilmir.
5. Uşağı spirt, sirkə və ya soyuq su ilə silmək
Xalq arasında yayılmış bu üsullar təhlükəlidir. Spirt dəridən sorularaq zəhərlənmə yarada bilər, sirkə dərini qıcıqlandırır. Soyuq su isə titrəməyə səbəb olur və bədən hərarəti yenidən qalxır. Uşağı belə üsullarla “soyutmağa” çalışmayın.
Qızdırma zamanı evdə nə etməli?
- uşağa istirahət imkanı verin, oynamaq istəyirsə, mane olmayın;
- bol maye verin, iştahı yoxdursa, yeməyə məcbur etməyin;
- yüngül geyim və sərin, havadar otaq təmin edin;
- qızdırmasalıcını uşaq narahat olduqda və həkimin dediyi dozada verin — məqsəd rəqəmi normaya salmaq yox, uşağın rahatlığıdır;
- hərarəti, verilən dərmanı və saatını qeyd edin — bu, həkimə çox kömək edir;
- sidik ifrazına diqqət edin: uşağın az işəməsi maye çatışmazlığının əlamətidir (susuzlaşmanın əlamətləri).
Hər qızdırmada antibiotik lazımdırmı?
Xeyr. Antibiotik yalnız bakterial infeksiya zamanı lazımdır — məsələn, bəzi orta qulaq iltihablarında, bakterial pnevmoniyada və ya sidik yolu infeksiyasında. Bunu müəyyən etmək üçün pediatr uşağı müayinə edir, lazım olduqda analizlər təyin edir. Hərarətin yüksək olması özü antibiotik üçün göstəriş deyil.
Antibiotik təyin olunubsa, onu həkimin dediyi müddətdə davam etdirin. Vaxtından əvvəl dayandırmaq və ya evdə qalan dərmanı “növbəti dəfəyə” saxlayıb özbaşına vermək düzgün deyil. Məsələn, qulaq ağrısı zamanı da hər dəfə antibiotik lazım olmur.
Nə vaxt həkimə müraciət etməli?
⚠️ Gecikmədən həkimə və ya təcili yardıma müraciət edin, əgər:
- 3 aydan kiçik körpədə hərarət 38 °C və ya daha yüksəkdir — dərman verməzdən əvvəl dərhal həkimə müraciət edin;
- 3–6 aylıq körpədə qızdırma var;
- hərarət 40 °C və ya daha yüksəkdir, ya da qızdırma 2–3 gündən çox davam edir;
- uşaq süstdür, oyatmaq çətindir və ya təsəlli tapmadan ağlayır;
- basdıqda solmayan səpgi, boyun sərtliyi, güclü baş ağrısı var;
- nəfəs darlığı, təkrarlanan qusma və ya susuzlaşma əlamətləri var;
- uşağın xroniki xəstəliyi və ya immun çatışmazlığı var.
Qıcolma, ağır nəfəs darlığı, göyərmə və ya huşun pozulması olduqda dərhal 103 nömrəsinə zəng edin.
Uşağınız tez-tez qızdırırsa, bu barədə ayrıca məqaləmizdə oxuya və ya ümumi pediatr müayinəsinə yazıla bilərsiniz.
Uşaqlarda qızdırma zamanı edilən səhvlər ciddi fəsadlara yol aça bilər. Hər hansı bir şübhəniz varsa, həmişə həkiminizlə məsləhətləşin.
Qısa sual-cavab
Uşaqda hərarət neçə dərəcədə endirilməlidir?
Hamı üçün eyni “sərhəd rəqəm” yoxdur. Qızdırmasalıcının məqsədi uşağın özünü yaxşı hiss etməsidir: hərarətli, amma rahat oynayan və su içən uşağa dərhal dərman verməyə ehtiyac olmaya bilər. Övladınız üçün hansı halda dərman verməli olduğunuzu pediatrla əvvəlcədən dəqiqləşdirin.
Qızdırma zamanı qıcolma olarsa nə etməli?
Uşağı təhlükəsiz yerdə yan üstə uzadın, ağzına heç nə salmayın və onu zorla tutub saxlamağa çalışmayın. Qıcolmanın vaxtını qeyd edin və 103 nömrəsinə zəng edin. Qıcolmadan sonra uşaq mütləq həkim tərəfindən müayinə olunmalıdır.
Yüksək qızdırma beynə zərər verirmi?
İnfeksiya zamanı yaranan qızdırma özü adətən beynə zərər vermir. Təhlükəli olan qızdırmanın arxasında dayanan ağır infeksiyanı gözdən qaçırmaqdır. Ona görə rəqəmdən çox uşağın ümumi vəziyyətinə diqqət edin.
Bu məqalə maarifləndirmə məqsədi daşıyır və həkim müayinəsini əvəz etmir. Övladınızın vəziyyəti ilə bağlı qərarı pediatrınızla birlikdə verin. Təcili hallarda 103 nömrəsinə zəng edin.
